انجمن مرده ها | dead forum ()
ابن مستوفی /ibn mostofi holery nevisande: - ۱۳۸۸/۱٢/٦

اِبْن‌ِ مُسْتَوْفى‌ِ اِرْبِلى‌(هولیری)، ابوالبرکات‌ شرف‌الدین‌ مبارک‌ بن‌ احمد ابن‌ مبارک‌ بن‌ موهوب‌ بن‌ غنیمة بن‌ غالب‌ لخمى‌ اربلى‌ (564 -637ق‌/ 1169-1239م‌)، مورخ‌، ادیب‌، شاعر، آشنا به‌ علم‌ حدیث‌ و متبحر در فن‌ استیفا. وی‌ در اربل‌ (در عراق‌ کنونى‌) متولد شد (یاقوت‌، 1/187؛ ابن‌ خلکان‌، 4/174). بسیاری‌ از افراد خاندان‌ وی‌ اهل‌ فضل‌ و ادب‌ بوده‌اند. پدرش‌، ابوالفتح‌ احمد، بعد از مرگ‌ پدر تا پایان‌ عمر در اربل‌ متصدی‌ دیوان‌ استیفا بود. عم‌ّ او نیز که‌ از فضلای‌ زمان‌ بود، به‌ همین‌ شغل‌ اشتغال‌ داشت‌ (منذری‌، 3/522؛ ابن‌ خلکان‌، 4/151). ابن‌ مستوفى‌ قرآن‌ و ادبیات‌ را از محمد بن‌ یوسف‌ بحرانى‌ و مکّى‌ بن‌ ریّان‌ ماکسینى‌ آموخت‌ و از عبدالوهاب‌ بن‌ هبةالله‌ و مبارک‌ بن‌ طاهر خزاعى‌ و عده‌ای‌ دیگر حدیث‌ شنید (منذری‌، همانجا) و از چند تن‌ از علمای‌ زمان‌ خود اجازة روایت‌ گرفت‌ (همانجا؛ ذهبى‌، سیر، 23/50).
ابن‌ مستوفى‌ در زمان‌ امارت‌ ملک‌ مظفرالدین‌ کوکبوری‌ (د 630ق‌/ 1233م‌) فرمانروای‌ اربل‌ منصب‌ استیفا را که‌ در این‌ نواحى‌ شغل‌ بزرگى‌ به‌ شمار مى‌رفت‌، به‌ عهده‌ داشت‌ و در 629ق‌ مقام‌ وزارت‌ ملک‌ مظفر را یافت‌ و تا مرگ‌ وی‌ در همین‌ سمت‌ باقى‌ بود. یک‌ ماه‌ بعد از مرگ‌ ملک‌ مظفر، مستنصر در اواسط شوال‌ 630 اربل‌ را به‌ تصرف‌ خود درآورد (ابن‌ خلکان‌، 4/150-151؛ فروخ‌، 3/532) و ابن‌ مستوفى‌ را به‌ خدمت‌ دیوانى‌ فراخواند و شغل‌ وزارت‌ را به‌ پیشنهاد کرد، ولى‌ او از قبول‌ این‌ سمت‌ سرباز زد (ابن‌ خلکان‌، 7/326) و گوشه‌نشینى‌ اختیار کرد و به‌ همین‌ نحو روزگار مى‌گذرانید (منذری‌، همانجا؛ ابن‌ خلکان‌، 4/151؛ ابن‌ عماد، 5/187)، تا اینکه‌ مغولان‌ در 634ق‌ شهر اربل‌ را متصرف‌ شدند و او با عده‌ای‌ از امرای‌ لشکر و اهالى‌ اربل‌ به‌ قلعه‌ پناهنده‌ شد و جان‌ سالم‌ به‌ در برد. پس‌ از آنکه‌ مغولان‌ شهر اربل‌ را تخلیه‌ کردند، ابن‌ مستوفى‌ به‌ موصل‌ رفت‌ و مورد استقبال‌ امیر آنجا قرار گرفت‌ و از حمایت‌ او بهره‌مند شد و در آنجا از مقرری‌ و نیز از کتابهای‌ نفیسى‌ که‌ داشت‌، استفاده‌ مى‌کرد و تا آخر عمرش‌ در آن‌ شهر بود و در همانجا درگذشت‌ و در مقبرة سابله‌ بیرون‌ باب‌ الجصاصه‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد (ابن‌ خلکان‌، 4/151، 7/326).
آثار چاپى‌: 1. شرح‌ المشکل‌ من‌ دیوان‌ ابى‌ تمام‌ و المتنبى‌ یا النظام‌ فى‌ شرح‌ شعر المتنبى‌ و ابى‌ تمام‌ (نک: ابن‌ خلکان‌، 4/147). این‌ کتاب‌ در 10 جلد و به‌ کوشش‌ محمد عبده‌ عزّام‌ در 1935م‌ در قاهره‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌ ؛ GAL,S,I/136) 2. بناهة البلد الخامل‌ لمن‌ ورده‌ من‌ الاماثل‌. اکثر مطالب‌ این‌ کتاب‌ دربارة تاریخ‌ ادبا و ملوک‌ است‌ و به‌ تاریخ‌ اربل‌ معروف‌ شده‌ است‌. این‌ اثر به‌ نوشتة ابن‌ خلکان‌ (همانجا) در 4 جلد تدوین‌ یافته‌ (قس‌: و به‌ عقیدة روزنتال‌ با خط خود مؤلف‌ در 5 جلد نوشت‌ شده‌ و سلیمان‌ بن‌ عبدالله‌ ابن‌ ابى‌ الحسن‌ زنجانى‌ مکى‌ آن‌ را تلخیص‌ کرده‌ است‌ (ص‌ 614 - 615؛ ذهبى‌، تاریخ‌ الاسلام‌، 329). جلد چهارم‌ این‌ کتاب‌ به‌ عنوان‌ آخرین‌ جلد در چستربیتى‌ به‌ شمارة 4098 موجود است‌ ( آربری‌، )، V/31 اما صقار (1/9) معتقد است‌ نسخة مذکور جلد دوم‌ این‌ کتاب‌ است‌ که‌ به‌ دست‌ ما رسیده‌، نه‌ جلد چهارم‌. این‌ جلد به‌ کوشش‌ سامى‌ صقار در دو قسمت‌ در عراق‌ (1980م‌) به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.
آثار یافت‌ نشده‌: 1. اباقماش‌، دربارة ادب‌ و نوادر و غیره‌ (ابن‌ خلکان‌، همانجا)؛ 2. اثبات‌ المحصل‌ فى‌ نسبة ابیات‌ المفصل‌، که‌ در دو جلد تدوین‌ یافته‌. ابن‌ مستوفى‌ در این‌ کتاب‌ از ابیاتى‌ که‌ زمخشری‌ در المفصل‌ به‌ آنها استشهاد جسته‌، سخن‌ رانده‌ است‌ (همانجا)؛ 3. دیوان‌ شعر (همانجا؛ ذهبى‌، سیر، 23/51)؛ 4. سرّالصنعة (ابن‌ خلکان‌، همانجا).
مآخذ: ابن‌ خلکان‌، وفیات‌؛ ابن‌ عماد حنبلى‌، عبدالحى‌، شذرات‌ الذهب‌، قاهره‌، 1351ق‌؛ ابن‌ مستوفى‌، مبارک‌، تاریخ‌ اربل‌، به‌ کوشش‌ سامى‌ صقار، بغداد، 1980م‌؛ ذهبى‌، محمد، تاریخ‌ الاسلام‌، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و دیگران‌، بیروت‌، 1408ق‌/1988م‌؛ همو، سیراعلام‌ النبلاء، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌ و محیى‌ هلال‌ السرحان‌، بیروت‌، 1404ق‌/1984م‌؛ روزنتال‌، فرانتس‌، علم‌التاریخ‌ عند المسلمین‌، ترجمة صالح‌ احمد العلى‌، به‌ کوشش‌ محمد توفیق‌ حسین‌، بغداد، 1963م‌؛ صقار، سامى‌، مقدمه‌ بر تاریخ‌ اربل‌ (نک: ابن‌ مستوفى‌ در همین‌ مآخذ)؛ فروخ‌، عمر، تاریخ‌ الادب‌ العربى‌، بیروت‌، 1983م‌؛ منذری‌، عبدالعظیم‌، التکملة لوفیات‌ النقلة، به‌ کوشش‌ بشار عواد معروف‌، نجف‌، 1388ق‌/1968م‌؛ یاقوت‌، بلدان‌؛ نیز:
Arberry; GAL, S.
ابوالحسن‌ دیانت‌
تایپ‌ مجدد و ن‌ * 1 * زا
ن‌ * 2 * زا 

این بیوگرافی همچنین در کتاب تاریخ مشاهیر کوردیش اثر مرحوم استاد بابامردوخ روحانی و کتاب دانشمندان کوردیش اثر عبدالکریم مدرس نیز شرح گذارده شده است.
 منبع:cgie

متن ترجمه شده هم هست که اضافه می کنم.

  nazarat()
dead forum|Anjoman-e morde‌hā  
Dustān-e man Qalam bān | Their pens safheye | mesr Rangbāreh | Colours About Antiquities | žarfsām A voice | Xod sedā Literature, poetry | Še’rābeh Xod-sahne bādān |director-1 Siaās Xān | Policys Afsāne‌ye do mard | g××× k safahaat | Oburche numberone1| sedāsouye sarnevešt Dān nāme | Traditional knowledge Kojāy Kohanā |whither Navāzin | Music Besyār andi‌šān | philosophy